Kabızlık

Kabızlık Nedir?

Kabızlık (tıbbi adıyla konstipasyon), dışkının kalın bağırsakta normalden daha yavaş ilerlemesi ve bu süreçte suyunun aşırı emilmesi sonucu sertleşmesi durumudur. Genel olarak haftada 3 defadan daha az büyük abdest çıkılması, dışkılama sırasında aşırı ıkınma ihtiyacı duyulması ve tam boşalamama hissi kabızlık olarak tanımlanır. Yaşam tarzına bağlı olarak geçici görülebileceği gibi, aylarca süren kronik formları da mevcuttur.

Kabızlığın En Yaygın Nedenleri

Kabızlık vakalarının büyük bir çoğunluğu beslenme ve günlük alışkanlık yetersizliklerine dayansa da altında yatan yapısal hastalıklar da olabilir:

• Yetersiz Lif ve Sıvı Tüketimi: Gün içinde yeterince su içmemek ve sebze, meyve, tam tahıllar gibi lifli (posalı) gıdaları az tüketmek dışkının sertleşmesine yol açar. (En yaygın nedendir).

• Hareketsiz Yaşam Tarzı: Fiziksel aktivite eksikliği ve sürekli oturarak çalışmak bağırsak peristaltizmini (çalışma hareketlerini) yavaşlatır.

• Tuvalet İhtiyacını Ertelemek: Büyük abdest ihtiyacı geldiğinde bunu sürekli ertelemek, bağırsak reflekslerinin körelmesine ve kabızlığa neden olur.

• Hormonal ve Metabolik Nedenler: Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi / tembel guatr), diyabet (şeker hastalığı) veya kalsiyum yüksekliği.

• İlaçların Yan Etkileri: Demir takviyeleri, kalsiyum kanal blokerleri (tansiyon ilaçları), ağır ağrı kesiciler (opioidler) ve bazı depresyon ilaçları.

• Bağırsak Yapısal Hastalıkları: Huzursuz bağırsak sendromu (IBS), kalın bağırsak darlıkları, fıtıklar, hemoroid (basur) veya anal fissür (makat çatlağı) nedeniyle ağrıdan dolayı dışkılamaktan kaçınma.

• Gebelik Dönemi: Hamilelikte salgılanan progesteron hormonu ve büyüyen rahmin bağırsaklara baskı yapması kabızlığı tetikler.

Kabızlığa Ne İyi Gelir? Evde Neler Yapılabilir?

Hafif ve beslenme kaynaklı kabızlık durumlarında bağırsakları harekete geçirmek için şu adımlar izlenebilir:

• Bol Su İçin: Gün boyunca en az 2-2.5 litre su tüketmek dışkının yumuşamasını sağlar. Sabahları aç karna 1 bardak ılık su içmek bağırsakları uyarır.

• Lifli Gıdaları Artırın: Menünüze zeytinyağlı sebze yemekleri, baklagiller, yulaf ezmesi, salata ve tam tahıllı ekmekleri ekleyin.

• Kuru Meyvelerin Gücünden Faydalanın: Kuru kayısı, kuru incir veya kuru eriği akşamdan ılık suya koyup sabah aç karna yemek ve suyunu içmek doğal bir müshil görevi görür.

• Düzenli Egzersiz Yapın: Her gün yapılan 20-30 dakikalık tempolu yürüyüşler bağırsak kaslarını doğrudan çalıştırır.

• Not: Doktora danışmadan uzun süre rastgele sinameki çayı veya müshil (laksatif) ilaçlar kullanılmamalıdır, çünkü bu maddeler bağırsakları tembelliğe alıştırarak kalıcı hasar verebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı? (Kritik Durumlar)

Kabızlık bazı durumlarda bağırsak tıkanıklığı veya kolon tümörleri gibi ciddi hastalıkların erken belirtisi olabilir. Şu durumlarda vakit kaybetmeden doktora gidilmelidir:

• Kabızlığa şiddetli karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve dışkı çıkaramama, kusma eşlik ediyorsa (Akut bağırsak tıkanıklığı şüphesi),

• Dışkılama sırasında veya dışkının üzerinde kan görülüyorsa,

• Kabızlık durumu aniden başladıysa ve hiçbir yöntemle geçmiyorsa,

• Kabızlıkla beraber açıklanamayan, istemsiz kilo kaybı varsa,

• Uzun yıllar düzenli tuvalete çıkan birinde, 50 yaşından sonra ilk kez kronik kabızlık geliştiyse.

Hangi Bölüme Gidilmeli?

Kronik kabızlık, şişkinlik ve dışkılama güçlüğü şikayetlerinde ayrıntılı değerlendirme (gerekirse kolonoskopi vb.) için öncelikle Gastroenteroloji veya İç Hastalıkları (Dahiliye) bölümüne başvurulmalıdır. Eğer kabızlığa bağlı olarak makatta şiddetli ağrı, kanama veya ele gelen memeler varsa bir Genel Cerrahi uzmanına muayene olunması gerekir.